Czy niemowlę może wymuszać coś na rodzicu płaczem? Co naprawdę mówią badania naukowe?

„Nie noś go tyle, bo się przyzwyczai”.
„Nie reaguj na każdy płacz, bo wejdzie Ci na głowę”.
„Przecież nic mu nie jest. Płacze tylko dlatego, że chce na ręce”.
Myślę, że większość rodziców przynajmniej raz usłyszała podobne słowa. Szczególnie wtedy, gdy niemowlę uspokaja się niemal natychmiast po wzięciu na ręce, ale zaczyna płakać, kiedy tylko próbujemy odłożyć je do łóżeczka.
Z perspektywy dorosłego takie zachowanie rzeczywiście może przypominać wymuszanie. Dziecko płacze, rodzic je podnosi, płacz ustaje. Kiedy rodzic odkłada dziecko, sytuacja się powtarza. Łatwo więc dojść do wniosku, że maluch odkrył sposób na osiąganie tego, czego chce.
Ale czy niemowlę rzeczywiście potrafi świadomie manipulować rodzicem? Czy może nauczyć się wykorzystywać płacz? I czy reagując na każdą jego potrzebę, możemy nieświadomie utrwalać niepożądane zachowania?
Odpowiedź jest nieco bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać. Co ciekawe, badania nad rozwojem niemowląt pokazują, że dzieci naprawdę bardzo szybko uczą się zależności między swoim zachowaniem a reakcją dorosłego. Nie oznacza to jednak, że potrafią manipulować w taki sposób, w jaki rozumiemy to słowo w odniesieniu do starszych dzieci czy dorosłych.
Niemowlę płacze, ponieważ nie potrafi jeszcze powiedzieć, czego potrzebuje
Płacz jest jednym z najwcześniejszych sposobów komunikowania się dziecka z otoczeniem. Noworodek nie potrafi powiedzieć, że jest głodny, zmęczony, że coś go boli albo że potrzebuje bliskości. Nie może również samodzielnie zmienić otoczenia, jeśli jest mu niewygodnie, ani skutecznie poradzić sobie z silnym pobudzeniem.
Dlatego płacze.
Z biologicznego punktu widzenia płacz pełni niezwykle ważną funkcję. Przyciąga uwagę opiekuna i zwiększa prawdopodobieństwo, że dziecko otrzyma pomoc. Nie jest to przypadek, ale mechanizm, który wykształcił się w toku ewolucji.
W przeglądzie naukowym An Ethological Analysis of Human Infant Crying z 2001 roku autor wskazywał, że płacz niemowlęcia jest stosunkowo wiarygodnym, choć niedoskonałym sygnałem potrzeby opieki. Jego podstawową funkcją jest wywołanie reakcji opiekuna. PubMed
I tutaj warto zwrócić uwagę na coś bardzo ważnego.
Dziecko nie musi być głodne, mieć mokrej pieluszki ani odczuwać bólu, żeby jego płacz był uzasadniony.
Potrzeba kontaktu, poczucia bezpieczeństwa czy pomocy w wyciszeniu również jest rzeczywistą potrzebą niemowlęcia. Zdecydowanie nie powinniśmy traktować jej jako mniej ważnej tylko dlatego, że nie możemy jej zobaczyć lub zmierzyć.
To, że maluszek uspokaja się na rękach, nie oznacza automatycznie, że wcześniej udawał dyskomfort. Może to po prostu oznaczać, że kontakt z opiekunem pomógł mu się uspokoić.
Ale przecież niemowlę naprawdę uczy się, że płaczem może przywołać rodzica!
I tutaj dochodzimy do szczególnie ciekawego zagadnienia.
Odpowiedź brzmi: tak, niemowlę może nauczyć się, że jego zachowanie wywołuje określoną reakcję otoczenia.
Co więcej, zdolność do takiego uczenia się pojawia się bardzo wcześnie.
W psychologii rozwojowej mówimy o uczeniu się zależności między działaniem a jego konsekwencją, określanym jako contingency learning.
Przykładowo dziecko odkrywa, że kiedy porusza nóżką, zawieszona nad nim zabawka zaczyna się poruszać. Z czasem może częściej wykonywać ten ruch, ponieważ zauważa jego efekt.
Podobny mechanizm może występować w relacji z rodzicem.
Niemowlę zaczyna marudzić, mama podchodzi i bierze je na ręce. Dziecko doświadcza ulgi i przyjemnego kontaktu. Przy kolejnych okazjach może coraz skuteczniej wykorzystywać swoje sygnały do przywoływania opiekuna.
W przeglądzie badań opublikowanym w 2025 roku w Infant Behavior and Development opisano, jak wcześnie rozwija się zdolność niemowląt do rozpoznawania zależności pomiędzy własnym zachowaniem a zmianami w otoczeniu. Autorzy wskazali również znaczenie tego procesu dla rozwoju poczucia sprawczości i komunikacji społecznej.
Czy wobec tego można powiedzieć, że niemowlę nauczyło się wykorzystywać płacz?
W pewnym sensie tak. Może nauczyć się, że płacz jest skutecznym sposobem komunikowania potrzeby i przywoływania pomocy.
Ale uczenie się skutecznego komunikowania potrzeb nie jest tym samym co świadoma manipulacja.
Manipulacja, w potocznym rozumieniu, zakłada celowe wpływanie na drugą osobę, często z wykorzystaniem jej emocji lub wprowadzeniem jej w błąd.
Natomiast niemowlę może dążyć do kontaktu z rodzicem, nie rozumiejąc jeszcze jego perspektywy, obowiązków czy konsekwencji swojego zachowania dla innych.
Nie ma podstaw, żeby automatycznie przypisywać mu dorosłe intencje.
To bardzo istotne rozróżnienie. Dziecko może uczyć się skuteczności płaczu, nie planując świadomie, że będzie nim sterowało zachowaniem mamy czy taty.
Dlaczego dziecko przestaje płakać natychmiast po wzięciu na ręce?
Wyobraź sobie pięciomiesięczne niemowlę, które leży na macie. Przez kilka minut spokojnie obserwuje zabawki, porusza rękami, próbuje się obracać. W pewnym momencie zaczyna marudzić, a następnie płakać.
Mama bierze dziecko na ręce i niemal natychmiast zapada cisza.
Czy to oznacza, że dziecko właśnie wymusiło noszenie?
Nie.
Pamiętajmy, że układ nerwowy niemowlęcia nadal intensywnie dojrzewa. Zdolność do samodzielnego regulowania emocji, pobudzenia i reakcji na stres jest jeszcze ograniczona.
Dorosły człowiek, kiedy poczuje się przeciążony, może świadomie zmienić otoczenie, odpocząć, porozmawiać z kimś bliskim albo zastosować różne sposoby radzenia sobie z napięciem.
Niemowlę nie dysponuje jeszcze tak rozwiniętymi umiejętnościami.
Dlatego ogromne znaczenie ma dla niego współregulacja, czyli proces, w którym opiekun pomaga dziecku radzić sobie z pobudzeniem.
Przytulenie, spokojny głos, bliskość ciała czy delikatne kołysanie mogą dostarczać bodźców, które ułatwiają wyciszenie. Nie każde dziecko reaguje na nie identycznie, jednak dla wielu niemowląt kontakt z opiekunem stanowi ważny element regulacji emocjonalnej.
W metaanalizie Child Distress Expression and Regulation Behaviors z 2022 roku analizowano zależności między oznakami dyskomfortu u małych dzieci a zachowaniami służącymi regulacji emocji, w tym poszukiwaniem wsparcia rodzica i samouspokajaniem. Wyniki podkreślają, że regulacja emocjonalna w pierwszych latach życia jest procesem rozwojowym, a zachowania skierowane ku opiekunowi są jego istotnym elementem.
Zwróć uwagę na jeszcze jedną rzecz. Kiedy niemowlę jest zmęczone, jego tolerancja na bodźce może być znacznie mniejsza niż kilkanaście minut wcześniej. Mata, która początkowo była ciekawym miejscem do zabawy, może nagle stać się zbyt wymagającym środowiskiem.
Wzięcie na ręce zmienia wtedy bardzo wiele: pozycję ciała, ilość docierających bodźców, rodzaj stymulacji i poziom wsparcia ze strony dorosłego.
Z perspektywy fizjoterapeutki dziecięcej jest to szczególnie istotne.
Niemowlę, które nie chce już leżeć na macie, niekoniecznie jest leniwe, rozpieszczone czy niechętne do aktywności. Może po prostu potrzebować odpoczynku, zmiany pozycji albo pomocy w regulacji pobudzenia.
Oczywiście nie każdy płacz na macie jest wyłącznie kwestią emocji. Jeśli protest jest bardzo nasilony, powtarzalny lub wiąże się z wyraźnymi trudnościami ruchowymi, warto przyjrzeć się również komfortowi dziecka, jego możliwościom motorycznym i ewentualnym dolegliwościom.
Czy częste noszenie sprawia, że dziecko zaczyna więcej płakać?
To jeden z najczęściej powtarzanych mitów dotyczących opieki nad niemowlętami.
Skoro dziecko uspokaja się na rękach, można przypuszczać, że im częściej będzie noszone, tym częściej będzie się tego domagało.
Ale co pokazują badania?
Już w 1986 roku Hunziker i Barr przeprowadzili randomizowane badanie z udziałem 99 par matka–niemowlę. Część matek zachęcono do zwiększenia czasu noszenia dzieci.
Okazało się, że niemowlęta w grupie zwiększonego noszenia płakały i marudziły mniej niż dzieci z grupy kontrolnej, szczególnie w okresie, w którym płacz bywa najbardziej nasilony. American Academy of Pediatrics
To ciekawe, ponieważ wyniki były przeciwne do popularnego przekonania, że częste noszenie musi prowadzić do coraz większego domagania się kontaktu.
Oczywiście jedno badanie, szczególnie przeprowadzone kilkadziesiąt lat temu, nie pozwala stwierdzić, że każde noszone dziecko będzie płakało mniej.
Pokazuje jednak, że nie mamy podstaw, aby uznawać częste noszenie za przyczynę rozpieszczania niemowląt.
Co więcej, Amerykańska Akademia Pediatrii podkreśla, że reagowanie na potrzeby małego niemowlęcia i okazywanie mu uwagi nie oznacza rozpieszczania. HealthyChildren.org
Nie oznacza to również, że rodzic powinien nosić dziecko przez cały dzień.
Niemowlę potrzebuje zarówno bliskości, jak i możliwości swobodnego ruchu. Leżenie na plecach, aktywność na brzuszku, sięganie po zabawki, obracanie się czy eksplorowanie otoczenia są bardzo ważne dla rozwoju motorycznego.
Chodzi o znalezienie równowagi pomiędzy tymi potrzebami, a nie o ograniczanie kontaktu fizycznego w obawie przed wykształceniem złych nawyków.
Dziecko nie potrzebuje wyłącznie opieki. Potrzebuje również odpowiedzi na swoje sygnały
W 2024 roku w czasopiśmie Psychological Bulletin opublikowano dużą metaanalizę dotyczącą związku między wrażliwością rodzicielską a bezpiecznym przywiązaniem.
Uwzględniono 174 badania i dane dotyczące niemal 23 tysięcy dzieci oraz ich opiekunów.
Wyniki wykazały istotny, choć umiarkowany związek pomiędzy wrażliwością rodzica a bezpieczeństwem przywiązania dziecka. Zależność obserwowano zarówno w relacjach z matkami, jak i z ojcami.
Co jednak oznacza wrażliwość rodzicielska?
Nie polega ona na tym, że rodzic musi nieustannie nosić dziecko, natychmiast reagować na każdy dźwięk albo całkowicie podporządkować swoje życie niemowlęciu.
To przede wszystkim umiejętność zauważenia sygnałów dziecka, ich właściwego zinterpretowania i adekwatnego zareagowania.
Czasami będzie to nakarmienie malucha. Innym razem zmiana pieluszki, pomoc w zaśnięciu, przytulenie lub po prostu pozostanie blisko.
W przypadku starszego niemowlęcia może to być również spokojne umożliwienie mu samodzielnego poradzenia sobie z niewielką trudnością, przy jednoczesnej gotowości do pomocy.
Wrażliwe rodzicielstwo nie polega na usuwaniu każdej niedogodności, ale na dostosowywaniu wsparcia do możliwości i potrzeb dziecka.
Jest to ważne również dlatego, że rodzice często obawiają się, iż reagując na płacz, odbierają dziecku możliwość nauki samodzielności.
Tymczasem rozwój samodzielności i dostępność opiekuna nie muszą się wykluczać.
Dziecko może stopniowo uczyć się tolerowania krótkiej frustracji, eksplorowania otoczenia i radzenia sobie z coraz bardziej złożonymi sytuacjami, jednocześnie wiedząc, że w razie potrzeby otrzyma pomoc.
Co się dzieje, kiedy rodzic przestaje reagować na dziecko? Eksperyment nieruchomej twarzy
Jednym z ciekawszych badań pokazujących, jak ważna jest dla niemowlęcia wzajemna komunikacja, jest eksperyment znany jako Still-Face Experiment.
Jego założenie jest stosunkowo proste.
Rodzic początkowo normalnie komunikuje się z niemowlęciem. Uśmiecha się, mówi do niego, reaguje na jego mimikę i dźwięki.
Następnie na krótki czas przestaje reagować. Zachowuje neutralny wyraz twarzy, nie odpowiada na próby nawiązania kontaktu, mimo że pozostaje tuż przed dzieckiem.
Co robi niemowlę?

Badania pokazują, że niemowlęta często podejmują próby przywrócenia kontaktu. Mogą intensywniej wokalizować, uśmiechać się, wykonywać ruchy czy próbować zwrócić uwagę opiekuna.
Kiedy próby te nie przynoszą rezultatu, u wielu dzieci pojawia się coraz większy dyskomfort, odwracanie wzroku, niezadowolenie i płacz.
W badaniach nad tym zjawiskiem opisano również zmiany w reakcjach fizjologicznych niemowląt, związane z regulacją pobudzenia.
Co z tego wynika?
Już bardzo małe dzieci zaczynają oczekiwać wzajemności w kontaktach społecznych. Uczą się, że ich zachowanie ma znaczenie, a opiekun zazwyczaj na nie odpowiada.
Nie oznacza to jednak, że pojedynczy moment nieuwagi rodzica jest szkodliwy. Eksperyment ten polega na celowym, nagłym przerwaniu interakcji w kontrolowanych warunkach. Nie można utożsamiać go z codziennymi sytuacjami, w których rodzic jest zajęty, zmęczony lub przez chwilę nie może odpowiedzieć dziecku.
Najważniejszy jest ogólny wzorzec relacji, a nie perfekcyjna reakcja na każdy sygnał.
Nie musisz być dostępna przez 100% czasu, żeby budować z dzieckiem bezpieczną więź.
A co, jeśli niemowlę płacze, mimo że wszystkie jego potrzeby wydają się zaspokojone?
To pytanie słyszę bardzo często.
Dziecko jest nakarmione, przewinięte, wyspane, nie ma gorączki, a mimo wszystko płacze. Rodzic próbuje różnych sposobów uspokajania, ale trudno znaleźć konkretną przyczynę.
Czy w takiej sytuacji można już mówić o wymuszaniu?
Nie.
Płacz nie zawsze ma jedną łatwą do rozpoznania przyczynę. Szczególnie w pierwszych miesiącach życia niemowlęta mogą doświadczać okresów nasilonego płaczu, które nie wynikają z zaniedbania jakiejś konkretnej potrzeby.
W 2022 roku opublikowano metaanalizę obejmującą 57 badań i dane dotyczące 7580 niemowląt z 17 krajów.
Badacze analizowali czas płaczu i marudzenia w pierwszym roku życia. Wykazali duże różnice pomiędzy dziećmi, a także zmiany związane z wiekiem. W wieku 5–6 tygodni średni łączny czas płaczu i marudzenia wynosił około 126 minut na dobę, choć rozrzut wyników był znaczny. PubMe
To pokazuje, że płacz jest naturalnym elementem rozwoju, a jego intensywność może być bardzo różna.
Niektóre niemowlęta są spokojniejsze, inne znacznie bardziej reaktywne. Jedne łatwiej adaptują się do zmian, inne potrzebują więcej wsparcia w wyciszaniu.
Nie oznacza to, że jedne dzieci są grzeczne, a inne próbują rządzić rodzicami.
Warto też pamiętać, że płacz może być objawem problemu zdrowotnego. Jeśli pojawia się nagle, wyraźnie zmienia charakter, jest wyjątkowo intensywny albo towarzyszą mu inne niepokojące objawy, wymaga oceny pediatrycznej.
Szczególnie pilnej konsultacji wymagają między innymi gorączka u dziecka poniżej trzeciego miesiąca życia, trudności w oddychaniu, znaczna senność, osłabienie reakcji czy oznaki odwodnienia.
Nie powinniśmy tłumaczyć każdego płaczu potrzebą bliskości, zanim wykluczymy inne możliwe przyczyny.
Czy ignorowanie płaczu może nauczyć niemowlę samodzielnego uspokajania się?
Wiele zależy od wieku dziecka, sytuacji i tego, co dokładnie rozumiemy przez ignorowanie.
Warto przede wszystkim rozróżnić trzy sytuacje: krótką zwłokę w reakcji na sygnał niemowlęcia, umożliwienie starszemu dziecku poradzenia sobie z niewielkim dyskomfortem przy dostępności opiekuna oraz długotrwałe pozostawianie płaczącego dziecka bez wsparcia.
Nie są to zachowania równoważne.
Rodzic nie zawsze jest w stanie zareagować natychmiast. Może być w łazience, przygotowywać posiłek albo opiekować się drugim dzieckiem. Takie codzienne sytuacje same w sobie nie oznaczają zaniedbania i nie przekreślają bezpiecznej relacji.
Z drugiej strony nie należy zakładać, że jeżeli dziecko przestało płakać, to na pewno nauczyło się samodzielnie regulować emocje.
Brak płaczu jest obserwowalnym zachowaniem. Nie mówi nam jednak wszystkiego o wewnętrznym stanie emocjonalnym niemowlęcia.
Warto również zachować ostrożność wobec stwierdzenia, że każde pozostawienie dziecka do wypłakania prowadzi do zaburzeń przywiązania lub trwałych zmian w układzie nerwowym. Badania nie pozwalają na tak jednoznaczny wniosek.
Współczesna wiedza wskazuje natomiast, że przewidywalna, wrażliwa i adekwatna opieka sprzyja rozwojowi bezpiecznego przywiązania.
W obszernym przeglądzie parasolowym obejmującym 17 metaanaliz potwierdzono związek wrażliwości opiekunów nie tylko z przywiązaniem, lecz także z rozwojem poznawczym i językowym dzieci. Są to przede wszystkim zależności statystyczne, a nie dowód, że pojedyncza reakcja rodzica przesądza o przyszłości dziecka.
Dlatego zamiast zastanawiać się, jak nauczyć niemowlę, żeby nie płakało, warto zapytać, czego potrzebuje ono na danym etapie rozwoju, aby stopniowo rozwijać zdolność do samoregulacji.
Czy można przyzwyczaić niemowlę do noszenia?
Tak, niemowlę może przyzwyczaić się do określonego sposobu uspokajania, zasypiania czy spędzania czasu.
Ale samo przyzwyczajenie nie jest niczym złym.
Przyzwyczajamy przecież dzieci do przewidywalnych rytuałów, znajomych głosów, sposobów karmienia czy codziennych czynności pielęgnacyjnych.
To, że maluch preferuje zasypianie na rękach, nie oznacza, że został rozpieszczony.
Oznacza, że ten sposób zasypiania jest dla niego znajomy i skuteczny.
Oczywiście potrzeby całej rodziny również mają znaczenie. Jeśli rodzic jest przemęczony ciągłym noszeniem albo chciałby, żeby dziecko stopniowo lepiej tolerowało przebywanie na macie, można nad tym pracować.
Nie trzeba jednak robić tego przez ignorowanie płaczu.
Z perspektywy fizjoterapeutki dziecięcej szczególnie lubię rozwiązania, które pozwalają połączyć bliskość z budowaniem samodzielności ruchowej.
Możemy na przykład położyć dziecko na macie i usiąść obok niego. Nawiązywać kontakt wzrokowy, rozmawiać, pokazywać zabawkę, a następnie stopniowo ograniczać swoją aktywność, obserwując, czy maluch nadal czuje się komfortowo.
W ten sposób dziecko nie musi wybierać między kontaktem z rodzicem a odkrywaniem własnych możliwości ruchowych.
Warto tylko pamiętać, że taka metoda nie jest uniwersalną receptą. Niemowlę zmęczone, głodne, przebodźcowane lub odczuwające dyskomfort może zwyczajnie nie mieć w danym momencie gotowości do zabawy.
Nie każda chwila musi być okazją do stymulowania rozwoju.
A może niemowlę czasami płacze po prostu dlatego, że chce być na rękach?
Oczywiście, że tak!
I nie widzę w tym niczego niepokojącego.
Nie musimy szukać drugiego dna w każdej potrzebie bliskości. Niemowlę może chcieć przebywać w ramionach rodzica, ponieważ jest mu tam przyjemnie, bezpiecznie i znajomo.
Może też preferować taką formę kontaktu, ponieważ zapewnia mu więcej interesujących bodźców, umożliwia obserwowanie otoczenia albo po prostu odpowiada jego aktualnym potrzebom.
Nie oznacza to, że musimy zawsze brać dziecko na ręce natychmiast, gdy tego chce.
Możemy odpowiedzieć spokojnym głosem, podejść bliżej, dotknąć malucha, spróbować zainteresować go zabawką albo zmienić sposób zabawy.
Chodzi jednak o to, aby nie traktować potrzeby kontaktu jak niepożądanego zachowania, które koniecznie trzeba wyeliminować.
Co istotne, w systematycznym przeglądzie z 2024 roku dotyczącym płaczu jako bodźca wpływającego na zachowania opiekunów badacze zwrócili uwagę, że płacz rzeczywiście silnie oddziałuje na dorosłych. Może zwiększać prawdopodobieństwo podejmowania określonych działań opiekuńczych.
To świetnie pokazuje, dlaczego płacz bywa tak skuteczny.
Nie dlatego, że niemowlę koniecznie próbuje kimś manipulować, ale dlatego, że jest to sygnał, na który dorośli są biologicznie i społecznie przygotowani reagować.
Co więcej, relacja działa w obie strony. Dziecko uczy się reakcji rodzica, a rodzic stopniowo poznaje sposób komunikowania się swojego dziecka.
Z czasem mama lub tata mogą rozpoznawać coraz subtelniejsze sygnały zmęczenia, głodu czy przeciążenia, zanim pojawi się intensywny płacz.
Czy dziecko, na którego płacz zawsze reagujemy, będzie mniej samodzielne?
To jedna z obaw, którą szczególnie chciałabym rozwiać.
Samodzielność niemowlęcia nie rozwija się dlatego, że przestajemy mu pomagać.
Rozwija się stopniowo, wraz z dojrzewaniem układu nerwowego, zdobywaniem nowych doświadczeń i nabywaniem kolejnych umiejętności.
Świetnie widać to w rozwoju ruchowym.
Noworodek potrzebuje ogromnego wsparcia podczas zmiany pozycji czy codziennej pielęgnacji. Kilkumiesięczne niemowlę zaczyna coraz aktywniej uczestniczyć w ruchu, a następnie samodzielnie obraca się, przemieszcza i eksploruje otoczenie.
Nie musimy przestawać nosić dziecka, żeby nauczyło się obracać.
Musimy natomiast zapewniać mu okazje do podejmowania własnej aktywności.
Podobnie jest z rozwojem emocjonalnym.
Małe dziecko początkowo w znacznym stopniu korzysta ze wsparcia opiekuna, a z czasem rozwija coraz więcej własnych sposobów regulowania emocji i zachowania.
Nie oznacza to jednak, że każdy maluch przechodzi ten proces w identycznym tempie.
Temperament, doświadczenia, środowisko, stan zdrowia oraz rozwój neurologiczny mogą wpływać na to, jak intensywnego wsparcia dziecko potrzebuje.
Bliskość rodzica nie jest przeciwieństwem samodzielności. Może być jednym z warunków, które sprzyjają jej stopniowemu rozwojowi.
Czyli niemowlę nigdy nie płacze celowo?
Tutaj chciałabym zwrócić uwagę na ważną różnicę pomiędzy noworodkiem a starszym niemowlęciem.
Rozwój intencjonalnej komunikacji przebiega stopniowo.
W pierwszych tygodniach życia płacz ma w dużej mierze charakter odruchowej reakcji na dyskomfort lub pobudzenie. W kolejnych miesiącach dziecko coraz lepiej poznaje swoje możliwości wpływania na otoczenie i zaczyna aktywniej uczestniczyć w komunikacji.
Starsze niemowlę może już świadomie próbować zwrócić uwagę opiekuna, protestować przeciwko przerwaniu atrakcyjnej czynności czy domagać się kontynuowania zabawy.
Może również zacząć płakać, kiedy zabierzemy mu interesujący przedmiot albo przeniesiemy je w miejsce, w którym nie chce przebywać.
Ale czy to jest manipulacja?
Moim zdaniem znacznie trafniej będzie nazwać takie zachowanie komunikowaniem niezadowolenia, protestem lub próbą wpłynięcia na otoczenie.
Dziecko może wiedzieć, czego chce, i próbować to uzyskać. Nadal jednak nie oznacza to, że świadomie wykorzystuje emocje dorosłego w sposób właściwy dla dojrzałej manipulacji.
To rozróżnienie jest ważne także dla rodziców starszych niemowląt, które zaczynają intensywnie protestować przy ubieraniu, przewijaniu czy odkładaniu do łóżeczka.
Nie każdy protest oznacza, że rodzic robi coś nieprawidłowo. Dziecko może po prostu mieć inne oczekiwania niż dorosły.
I tutaj stopniowo pojawia się przestrzeń na naukę granic.
Możemy uznać emocje dziecka, zapewnić mu wsparcie i jednocześnie wykonać konieczną czynność, na przykład zapiąć pasy w foteliku samochodowym.
Nie musimy spełniać każdej zachcianki, żeby adekwatnie reagować na potrzeby niemowlęcia.
Co powinni zrobić rodzice, kiedy dziecko płacze, żeby wziąć je na ręce?
Przede wszystkim nie traktowałabym tej sytuacji jako walki o to, kto postawi na swoim.
Jeśli niemowlę zaczyna płakać na macie, warto najpierw zastanowić się, z czego może wynikać jego niezadowolenie.
Czy jest zmęczone? Czy nie spędziło już zbyt wiele czasu w jednej pozycji? Czy zabawa nie stała się zbyt wymagająca? A może potrzebuje po prostu kontaktu z opiekunem?
W przypadku niemowląt, które protestują podczas leżenia na brzuszku, szczególnie ważne jest dostosowanie aktywności do ich aktualnych możliwości.
Zamiast za wszelką cenę wydłużać czas spędzany na macie, możemy zaproponować krótsze, częstsze sesje, leżenie na klatce piersiowej rodzica, zabawę na boku czy stopniowe przechodzenie do bardziej wymagających pozycji.
Jeżeli dziecko zaczyna płakać, możemy spróbować zmienić warunki aktywności, ale nie musimy doprowadzać do sytuacji, w której za wszelką cenę zakończy zaplanowane ćwiczenie.
Niemowlę nie potrzebuje treningu wytrzymałości na frustrację podczas każdej zabawy ruchowej.
Potrzebuje pozytywnych doświadczeń związanych z ruchem i przestrzeni do stopniowego odkrywania własnego ciała.
Z drugiej strony nie trzeba reagować tak, jakby każdy grymas oznaczał konieczność natychmiastowego przerwania aktywności.
Warto obserwować dziecko, rozpoznawać narastający dyskomfort i adekwatnie dostosowywać swoje działania.
Nie chodzi o to, żeby nigdy nie dopuścić do płaczu. Chodzi o to, by nie traktować go jako nieposłuszeństwa.
Dlaczego tak bardzo boimy się, że niemowlę nami manipuluje?
Myślę, że częściowo wynika to ze sposobu, w jaki przez wiele lat mówiono o wychowywaniu dzieci.
Samodzielność często utożsamiano z jak najwcześniejszym ograniczaniem zależności od dorosłych. Dziecko miało nauczyć się zasypiać samo, nie domagać się noszenia, spokojnie leżeć i jak najszybciej dostosować się do codziennego rytmu rodziny.
Tymczasem zależność od opiekuna jest naturalną cechą wczesnego dzieciństwa.
Nie jest oznaką słabości ani nieprawidłowego rozwoju.
Niemowlę przychodzi na świat z ogromnymi potrzebami, których samodzielnie nie potrafi jeszcze zaspokoić. Stopniowo zdobywa nowe umiejętności, ale ten proces wymaga czasu.
Warto też zauważyć, że słowo „wymuszanie” automatycznie nadaje zachowaniu dziecka negatywny charakter.
Jeśli powiemy, że pięciomiesięczne niemowlę wymusza noszenie, możemy zacząć postrzegać jego płacz jako próbę przejęcia kontroli.
Jeżeli natomiast uznamy, że maluch sygnalizuje potrzebę bliskości, którą potrafi już skutecznie komunikować, nasze podejście może być zupełnie inne.
Nie oznacza to, że zawsze będziemy w stanie odpowiedzieć na tę potrzebę natychmiast.
Ale przestaniemy traktować relację z dzieckiem jak rywalizację.
Podsumowując: czy niemowlę może wymuszać coś płaczem?
Jeżeli przez wymuszanie rozumiemy zachowanie, które skutecznie wpływa na działania rodzica, to tak — niemowlę może nauczyć się, że płacz przywołuje opiekuna i pomaga mu uzyskać to, czego potrzebuje.
Jeżeli jednak przez wymuszanie rozumiemy świadomą manipulację, opartą na celowym wykorzystywaniu emocji drugiej osoby, to nie mamy podstaw, aby przypisywać niemowlętom takie intencje.
I myślę, że właśnie to rozróżnienie powinno być najważniejsze dla rodziców.
Nie musisz ignorować płaczu dziecka, żeby nauczyć je samodzielności.
Nie musisz również reagować w identyczny sposób na każdy jego sygnał ani nosić go bez przerwy, żeby zapewnić mu poczucie bezpieczeństwa.
Najważniejsza jest umiejętność obserwowania malucha, rozumienia jego potrzeb i dostosowywania reakcji do etapu rozwoju.
Mam nadzieję, że artykuł był dla Ciebie pomocny. Jeśli masz do mnie jakieś pytania, dodaj się do grupy na Facebooku, gdzie wraz z innymi specjalistami odpowiadam na Wasze pytania. Link tutaj. Jeżeli potrzebujesz wizyty stacjonarnej bądź on-line, umów się tu.
Magdalena Majewska
Badania naukowe i źródła
Poniższe publikacje stanowią podstawę artykułu.
1. Hunziker U.A., Barr R.G. (1986). Increased Carrying Reduces Infant Crying: A Randomized Controlled Trial. Pediatrics, 77(5), 641–648. Badanie nad noszeniem niemowląt
2. Maternal and Paternal Sensitivity: Key Determinants of Child Attachment Security Examined Through Meta-Analysis (2024). Psychological Bulletin, 150(7), 839–872. Metaanaliza dotycząca przywiązania
3. A Quarter Century of Research on Infant Contingency Learning: Current and Future Directions (2025). Infant Behavior and Development, 80, 102068. Przegląd dotyczący uczenia się niemowląt
4. A Review of Crying and Caregiving: Crying as a Stimulus (2024). Przegląd systematyczny dotyczący wpływu płaczu niemowląt na zachowania opiekunów. Pełny tekst publikacji
5. Child Distress Expression and Regulation Behaviors: A Systematic Review and Meta-Analysis (2022). Metaanaliza dotycząca regulacji emocji
6. Crying in the First 12 Months of Life: A Systematic Review and Meta-Analysis of Cross-Country Parent-Reported Data and Modeling of the Cry Curve (2022). Child Development. Metaanaliza dotycząca płaczu niemowląt
7. A Transactional Model of Infant Still-Face Response and Maternal Behavior During the First Year (2020). Badanie nad reakcją niemowląt na brak interakcji
8. Annual Research Review: The Role of Caregiver Sensitivity in Children’s Developmental Outcomes — An Umbrella Review (2026). Przegląd metaanaliz dotyczących wrażliwości rodzicielskiej
9. American Academy of Pediatrics. Responding to Your Baby’s Cries. Zalecenia pediatryczne dla rodziców

Autorka: mgr Magdalena Adaś
Jestem fizjoterapeutką dziecięcą. Ta praca to moje marzenie i pasja. Poza bezpośrednim wsparciem pacjentów, staram się aby wiedza na temat prawidłowej pielęgnacji dzieci trafiła do jak największej ilości rodziców. Stąd moje działania online. Z moich materiałów każdego miesiąca korzystają tysiące rodziców.